30.12.2023

SEVEN COLOURED EARTH CHAMAREL / GEOTURYSTYKA / MAURITIUS / MASKARENY



Każda wyspa (w sensie geograficznym) ma w sobie „coś”, co w świadomości wielu podróżujących definiuje ją, jako obszar różniący się od nawet nieodległego, ale jednak stałego kontynentu. Wyspy są z natury bardziej atrakcyjne, ciekawsze, mają do zaoferowania bardziej unikalne walory. Ot! Tak się przyjęło. A jeżeli mamy na myśli wyspę Mauritius, to już w ogóle wydaje się, że mówimy (myślimy) o czymś zupełnie naj… Oczywiście rzeczywistość często jest inna, a zainteresowanie danym miejscem wynika (powinno wynikać) z indywidualnych potrzeb (motywacji, pragnień) podróżujących. Każde miejsce jest i może być atrakcyjne i może mieć to „coś”. No tak, ale przecież …Mauritius!


Mauritius to nazwa wyspy, a zarazem państwa położonego w południowo-zachodniej części Oceanu Indyjskiego, ok. 900 km. na wschód od Madagaskaru i ok. 2000 km. od południowo-wschodniego wybrzeża Afryki. W skład państwa Mauritius wchodzą „oprócz wyspy matki” także: Rodrigues (w odległości ok. 560 km. na wschód), archipelag Cargados Carajos (ok. 400 km. na północ) i Wyspy Agalega (ok. 930 km na północ). Geograficznie zaś, Mauritius wchodzi w skład Archipelagu Maskarenów, na obszar którego składają również wyspy: Réunion (będący departamentem zamorskim Francji), Rodrigues oraz Cargados Carajos. Nazwa Maskareny rzekomo? pochodzi od portugalskiego dowódcy Pedro Mascarenhas’a (zbieżność jest niezaprzeczalna!), który dotarł na wyspy ze swoją flotyllą w 1512 r. Z geologicznego punktu widzenia dodać należy, że wyspy archipelagu są pochodzenia wulkanicznego, powstałe w miejscu tzw. „gorącego punktu” / „plamy gorąca” / „hotspot” (o czym nieco więcej pisałem w poście o Maderze). Jego aktywność miała miejsce już ok. 65 mln lat temu. Powstanie samych wierzchołków, będących dzisiejszymi wyspami, miały nieco późniejszą historię. Najstarszą z wysp jest Mauritius, którego powstanie szacuje się na ok. 8–10 mln. lat temu. Natomiast Rodrigues i Reunion powstały w ciągu ostatnich 2 mln. lat. Dowodami na ich „wulkaniczność” są wierzchołki na wyspie Reunion, będące najwyższymi wzniesieniami Maskarenów i stanowią one jedne z najbardziej aktywnych wulkanów (tarczowych) na świecie, np. Piton des Neiges (wys. 3069 m n.p.m.), Piton de la Fournaise (wys. 2525 m n.p.m.). Zdaniem naukowców obecny archipelag zlokalizowany jest na płaskowyżu, który rozciąga się na długości ok. 2000 km, od Seszeli po Reunion, w całości zajmujący powierzchnię ponad 115 tys. km2. Powierzchnia ta w całości stanowiła suchy ląd w czasie trwania ostatniej epoki lodowcowej, której efektem było globalne obniżenie poziomu mórz (zdaniem naukowców nawet o ok. 150 m.). Rozczłonkowanie płaskowyżu (właśnie na obecne wyspy) powstało na skutek stopniowego zalewania powierzchni lądu przez morze, co zwane jest transgresją morską.


Niezwykle istotną charakterystyką archipelagu jest jego położenie względem innych lądów, zwłaszcza oddalenie od nich, a przez to z pewnością brak aktywności człowieka na ich obszarze, aż do XVII w., co łącznie dało idealne możliwości rozwoju świata zwierzęcego i roślinnego. W olbrzymiej większości świat flory i fauny składał się z dużej ilości endemitów (niestety w czasie przeszłym). Obok wielkich żółwi olbrzymich, wyspy zamieszkiwały ptaki m.in. z rodziny drontów, z których dodo występował na Mauritiusie, a dront samotny na Rodrigues. Dodo jest obecnie w herbie wyspy Mauritius, będąc także nieoficjalnym jej symbolem. Mauritius jako wyspa to obszar o długości 65 km (N-S) i szerokości 45 km (W-E). Z pewnością wiele specyficznych tego typu podobnych miejsc na świecie ma swoją bogatą historię odkrywczą (w sensie dosłownym), no ale czy faktycznie aż tak bogatą wielokulturowo i wielonarodowościowo. Z dużą dozą prawdopodobieństwa stwierdzić można, że po raz pierwszy wyspa odkryta została ok. 975 roku przez arabskich żeglarzy i nazwana Dina Arobi. Jej istnienie dla Europejczyków odnotowali włoscy kartografowie na początku XVI w. (czyżby byli drudzy?). Wiadomo natomiast, że w 1507 r. wyspę (cały czas na ówczesne czasy jeszcze bezludną) odwiedzają portugalscy żeglarze i nadają jej nazwą Cirne, zasiedlając ją.  Koniec XVI w. to „wycieczka” (na zamieszkały już obszar) eskadry holenderskiej, która wylądowała w Grand Port i nadała wyspie nazwę Mauritius na cześć księcia Maurycego van Nassau. Od początku XVIII w. wyspa staje się francuską kolonią i nazwana zostaje Isle de France, a od początku XIX w. przechodzi we władanie Brytyjczyków i ponownie nazywana jest Mauritius. Nikt tego nie zaprzeczy, że mieszkańcy Mauritiusa są wieloetniczni, wielowyznaniowi, wielokulturowi, wielojęzyczni i nie ma to wpływu na jakiekolwiek problemy porozumiewania się między sobą i na pozytywną sytuację społeczną kraju. Mauritius został uznany za jeden z najbezpieczniejszych i najbardziej pokojowych krajów według Global Peace Index w roku 2019.


Co zatem stanowi o tak dużym potencjalne atrakcyjności wyspy. Jednym z nich jest ukształtowanie powierzchni, na który wpływ mają niewysokie, ale majestatyczne i urocze pasma górskie, wznoszące się w przedziale wysokości 300–800 m n.p.m. Wyrastają one od przybrzeżnych równin do centralnego płaskowyżu, gdzie w południowo-zachodniej części wyspy, znajduje się najwyższy szczyt Piton de la Petite Rivière Noire (828 m n.p.m.). Ponadto wyspa posiada „w swojej dyspozycji” ok. 150 km białych piaszczystych plaż, często ulokowanych w cudownych lagunach, chronionych przed otwartym morzem przez trzecią co do wielkości rafę koralową na świecie. Gdyby samej wyspy było mało wokół niej znajduje się ok. 50 niezamieszkanych mniejszych wysp i wysepek, z których kilka zostało uznanych za rezerwaty przyrody. A kiedy wszystko to „wmieszamy” w klimat zwrotnikowy (jednakże wilgotny – unikać należy okresu cyklonów nawiedzających wyspę), występujące przez cały rok ciepłe prądy morskie, a także temperaturę w przedziale od 21 °C do 26 °C, to całość tworzy nam idealny pocztówkowy raj.





Spośród wielu walorów, bez wątpienia bardzo ciekawym potencjałem turystycznym wyspy są zasoby geoturystyki. Jest to „aktywność przemieszczania się” opierająca się na różnego rodzaju obiektach geologicznych, związana z ochroną przyrody nieożywionej, poparta wiedzą i edukacją geologiczną, czasami potocznie nazywana turystyką krajobrazu. Walorami tej formy turystyki na Mauritiusie są: samo w sobie ukształtowanie powierzchni wyspy i związane z tym geologiczne „zasoby” tzn. wulkaniczny charakter krajobrazu, czego przejawem są występujące kratery (np. Trou aux Cerfs), wodospady (np. Chamarel), znajdujące się w północno-wschodniej części wyspy jaskinie lawowe, a także różnorodność wybrzeża, ponadto zróżnicowane małe wysepki: bazaltowe, piaszczyste, wapienne, i oczywiście rafa koralowa.






„Seven Coloured Earth” czyli „Ziemia siedmiu kolorów” jest najbardziej znanym i adekwatnym przykładem potencjału geoturystyki Mauritiusa, określana zarówno przez mieszkańców, jak i turystów, jako: cud natury. Miejsce to zlokalizowane jest w południowo – zachodniej części wyspy, w okolicach niewielkiej miejscowości Chamarel. Pierwszy raz (oficjalnie) niezwykłość tego miejsca została zaakcentowana przez członka Royal Society of Arts and Sciences of Mauritius w roku 1879. Nazwa miejsca odnosi się faktycznie do siedmiu kolorów występującej tam ziemi, tj.: czerwonego, brązowego, fioletowego, zielonego, niebieskiego, granatowego i żółtego. Oczywiście nie trudno się domyśleć, że chodzi tutaj o kolory tęczy, a ich natężenie i faktyczna różnorodność daje właśnie takie efekty wizualne, które w dużej mierze zależne są od pory dnia, nasłonecznienia i wilgoci.



Rzeczywistość jest taka, że w glebie, obecnie tutaj występującej mamy do czynienia z dwoma głównymi, dominującymi składnikami: tlenkiem żelaza i glinu (aluminium). Wyodrębniły się one pod wpływem erozji pyłu wulkanicznego, formowanego pierwotnie z wylewów lawy i tworzącego się bazaltu. Został on poddany działaniom atmosfery w wyniku których nastąpił rozkład, a następnie przekształcił się w glebę. Stąd właśnie tlenek żelazowy zabarwia glebę odcieniami od czerwonego do brązowego, a tlenek glinu zapewnia odcienie od niebieskiego do fioletowego. Tak jak w wielu innych zjawiskach (nie tylko geologicznych) samoistne występowanie jednego czynnika nie jest wystarczające, okazuje się bowiem, że różne odcienie kolorów wynikają z chłodzenia stopionej skały wulkanicznej w różnych temperaturach. Szacuje się, że pierwotne formacje lawy mają od 3,5 do 7 milionów, a największa aktywność czynników atmosferycznych przypada na okres od 3 do 1,7 miliona lat temu, a co warto odnotować obecne warstwy nigdy nie ulegają erozji pomimo ulewnych deszczy i nie zawsze sprzyjających warunków klimatycznych.



Park, a właściwie geopark „Ziemi siedmiu kolorów” posiada powierzchnię ok. 8 ha. i będąc obszarem sfery nieożywionej tworzy pewnego rodzaju „morze wydm” (pośród bujnej tropikalnej roślinności), których niewielka wysokość, jest za to „nadrabiana” mocno urozmaiconym (lokalnie) krajobrazem. Całość otoczona jest drewnianym płotem, a zwiedzający mogą podziwiać scenerię zmieniających się kolorów z rozmieszczonych wzdłuż ogrodzenia punktów obserwacyjnych. Na miejscu jest sklep, gdzie można kupić małe probówki wypełnione kolorowymi piaskami. Niesamowitą ich właściwością (tych w probówkach i w naturze) jest samoistne oddzielanie się od siebie różnych warstw. Po zmieszaniu ich razem, po pewnym czasie zawsze się rozdzielą. Najlepszym czasem na oglądanie tego spektakularnego cudu natury jest ponoć wschód słońca (niestety nie dane nam było być właśnie w tym czasie). To właśnie w porannym świetle „budzącego się olbrzyma” (czasami przy obecności rosy), ziemia nabiera wszystkich kolorów tęczy i jak mówią mieszkańcy: "grzbiety" mienią się blisko 40 odcieniami żółci, czerwieni czy fioletu i wówczas jest tutaj iście bajkowo.



Mauritius swoim istnieniem i obecnym potencjałem różnorodności jest częścią fascynującej geologicznej opowieści, o której warto pamiętać …wygrzewając się na jego plażach.




31.10.2023

DELTA MEKONGU / WIETNAM



Azja, z pewnością wielu osobom kojarzy się ze smokami, które w wielu tamtejszych kulturach występują. A co, jeśli tych smoków „jednorazowo” jest aż dziewięć!? Wówczas skojarzenie powinno być tylko jedno: Mekong – Dziewięciu Smoków Rzeka. Jest na początku drugiej dziesiątki z pośród najdłuższych rzek na świecie i szóstą (bądź siódmą) rzeką w Azji, będąc najdłuższą na Półwyspie Indochińskim. Jej długość (najbardziej prawdopodobna!?) wynosi 4350 km. (chociaż podawana jest również 4500 km. lub 4425 km.). Nawet nie byłem świadomy, że aż tak wiele wątpliwości budzi określenie jej źródła, jego wysokości, a stąd także długości rzeki, no ale przecież „nie tylko z nią są te problemy”. Jak podaje Chińska Akademia Nauk jej źródło wypływa z wysokości 5.224 m n.p.m., z lodowca znajdującego się po północnej stronie góry Guosangmucha, a strumień lodowcowy nazywany jest Lasagongma. Obszar ten leży na Wyżynie Tybetańskiej, w chińskiej zachodniej prowincji Qinghai, (dokładniej w południowo-zachodniej jej części: dzielnicy Zadoi, w Tybetańskiej Autonomicznej Prefekturze Yushu). Współrzędne geograficzne źródła (podawane przez powyższą Akademię) wynoszą: 33°42′31”N i 94°41′44”E. Chociaż,…ekspedycja zrealizowana w lipcu 2013 r. przez Luciano Lepre i Pietera Neele, pozwala na stwierdzenie przez powyższych autorów, że faktyczne źródło znajduje się na zboczu (w jej górnej części) nienazwanej sąsiedniej góry. A zatem wszystkie wcześniejsze miejsca lokacji źródła rzeki (a było ich co najmniej parę, począwszy od roku 1894,…) …”spadają na łeb”. Potwierdzającym dowodem ostatniego odkrycia jest między innymi poniższa mapa (pozyskana z internetu, z opublikowanego przez P. Neele artykułu w Japanese Alpine News, w 2014 r. pt.: „A New Source of the Mekong”), gdzie: pkt A oznacza pierwsze wskazanie źródła, pkt-y B, C, D – to miejsca późniejszych wskazań, pkt E – najnowsze miejsce źródła rzeki:


Warto dodać, co bezsprzecznie jest bardziej wartościowe, że rzeka wypływa z obszaru zwanego Sanjiangyuan National Nature Reserve (SNNR), czyli Narodowego Rezerwatu Przyrody (zwanego Rezerwatem Przyrody Trzech Rzek), a to dlatego, że chroni on obszar wody rzek: właśnie Mekongu oraz Żółtej (Huang He) i Jangcy. Mekong, pierwotnie nazywany „Mae Nam Khong”, oznaczał w wielu językach austroazjatyckich: „Matkę Wody” lub po prostu: „Rzekę Rzek”. Współcześnie nazywana jest przez mieszkańców Wietnamu: „Rzeką Dziewięciu Smoków”, a przez rdzenną ludność obszaru dzisiejszej Kambodży – Khmerów: „Wielką Rzeką”. Z pewnością część osób próbujących odszukać całość jej biegu na mapach, ma z tym nie lada problem. Wynika, to z tego, że w zależności od obszaru przez który przepływa, rzeka jest różnie lokalnie nazywana. Pomijając nazwy jej pierwszych strumieni, nadmienić trzeba, dla wyjaśnienia, że jako tybetańska nazywana jest: Zaqu Qu (Za Qu lub Zayaqu), by wkrótce (jeszcze na terenie Chin) zostać nazwaną: Lancang (Láncāng) – co można tłumaczyć jako „burzliwą zieloną rzekę”. Następnie rzeka tworzy granicę chińsko-mjanmarską i od tego miejsca przybiera już nazwę: Mekong. Warto wspomnieć, że rzeka dwukrotnie stanowi styk trzech granic: Chin, Mjanmy i Laosu oraz Mjanmy, Laosu i Tajlandii. Wyznacza ona również granice pomiędzy: Mjanmą a Chinami, Mjanmą i Laosem, Laosem i Tajlandią, a także Laosem i Kambodżą. W dolnej części swojego biegu (jeszcze na terytorium Kambodży) następuje pierwsze jej rozgałęzienie. Swoje ujście (na terytorium południowego zachodniego Wietnamu) ma do Morza Południowochińskiego, a ujście to ma charakter delty, czyli wytworzenia się kilku odnóg (zwanych korytami rozprowadzającymi), których łączny zarys kształtu przypomina grecką literę Δ – delta! Warto może tutaj krótko wspomnieć, że poza ujściem deltowym (czego właśnie przykładem jest Mekong, a także Amazonka, Nil, Ganges, Orinoko, Wisła,…) mamy również ujścia rzek o charakterze (i kształcie – co wyróżnia ją od delty) lejkowatym, zwane estuarium (przykłady to: Św. Wawrzyńca, Loara, Gambia, Nogat,…).



Delta Mekongu obejmuje obszar (no właśnie i z jego dokładnym określeniem też jest problem) o powierzchni (przyjmijmy za niektórymi opracowaniami) ok. 40 tys. km2., a jego wielkość zależy od pory roku oraz od miejsca, z którego ona faktycznie się zaczyna. Przyjmuje się, że zaczyna się w okolicy Phnom Penh w Kambodży podziałem Mekongu na dwie odnogi: Mekong i Basăk (Bassac). Od tego miejsca do ujścia rzeki obliczono 270 km. W dalszym biegu Mekong dzieli się na sześć odnóg, a Basăk na trzy, z czego wynika, że całość ujścia to ok. 600 km. długości wybrzeża (licząc przez cały Płw. Ca Mau aż do granicy z Kambodżą). Delta Mekongu leży bezpośrednio na południowy zachód od miasta Ho Chi Minh (zwanego też Sajgonem), w odległości ok. 70 km. od jej początków (jest to ok. 1,5-2 godz. jazdy, uwzględniając ruch w mieście i na drodze) -  miasta Mỹ Tho. W zasadzie w całości tworzy ona trójkąt rozciągający się od miejscowości Mỹ Tho na wschodzie, Hà Tiên na zachodzie, aż do Cà Mau na południowym krańcu Wietnamu. Przyjąć można, że jest to druga pod względem wielkości delta Azji (prym wiedzie delta Gangesu, a właściwie wspólna Ganges-Brahmaputra). Nie jest to obszar o zróżnicowanym ukształtowaniu terenu, ponieważ prawie na całej swojej powierzchni ma on wysokość dochodzącą max. do 5 m n.p.m., ale przecież nie to stanowi o jego atrakcyjności. Jej główny potencjał turystyczny stanowią okolice: Mỹ Tho, Cai Be, Cần Thơ, Sóc Trăng. Poniższa mapka (pozyskana z googlemaps) przedstawia rozmieszczenie powyższych miejscowości:


Delta Mekongu ma obecnie rzekomo? łączny system wodny o długości ponad 54 tys. km. Tutejsi mieszkańcy budowali go i wokół niego swoje życie od dawna. Region ten był zamieszkany już od czasów prehistorycznych. Jedno z najstarszych państw Azji Południowo Wschodniej – Funan (którego szczytowy okres rozwoju przypadał na III wiek n.e.) budowało swoje miasta nad brzegami rzek i kanałów, właśnie na tym terenie. Następnie państwo Khmerów – Czenla (Chenla), które po swoim podziale (na początku VIII w.) wyodrębniło tzw. Czenlę Wodną lub Dolną, których mieszkańcy zajmowali obszar położony w dolnym biegu Mekongu. Odkrycia archeologiczne (m.in. prowadzone w Óc Eo), ukazują, że obszar Delty był tętniącym życiem z portami handlowymi i kanałami. Zatem zarówno mieszkańcy z przeszłości, jak i współcześni korzystają z dobrodziejstw obszaru, a dla turystów, właśnie ich życie, w oparciu o tamtejsze uwarunkowania, stanowią atrakcję turystyczną. Potencjałem tych atrakcji są rozległe labirynty rzek, pokonywane różnymi „wodnymi” środkami lokomocji, domy na palach, specyfika kulturowa, związana m.in. z wykonywaniem charakterystycznej działalności, pola ryżowe – te (i wiele innych elementów) są właśnie tą kwintesencją.







Najczęściej, zwiedzanie (zarówno to indywidualne, jak i zorganizowane – przez chyba wszystkie biura podróży z Sajgonu) rozpoczyna się od okolic miejscowości Mỹ Tho. To niezbyt wielkie miasteczko (posiadające, jak większość w okolicy swój targ wodny, pagody,…), umożliwia turystom właśnie tutaj rozpoczęcie podróży „kanałowymi szlakami”, celem poznania miejsc związanych z życiem (pozamiejskim) lokalnej ludności. Przepływając główny nurt rzeki wpływa się w mniejsze jej „odnogi”, które urzekają swoją naturalnością i swego rodzaju dzikością. Wychodząc na ląd można odwiedzić tropikalne sady wieloowocowe, mini fabryki np. papieru i /lub makaronu ryżowego, czy (będących tutaj produktem regionalnym) cukierków kokosowych, które samemu możemy wytworzyć. Innym iście niecodziennym produktem, z którego produkcją można się zapoznać jest również wino z ryżem kokosowym czy mocniejszy alkohol (charakterystyczny poprzez swoją zawartość), produkowany w mini destylarniach. Niewątpliwie super atrakcją są tak zwane „Sampan Cruise” realizowane małymi, często ma się wrażenie, że rozklekotanymi drewnianymi łodziami, po jeszcze węższych niż dotychczas kanałach. Rejsy te przysparzają wielu pozytywnych doznań i dają możliwość (w miarę możliwości porozumienia się) bliższego poznania lokalnych mieszkańców, ponieważ każda z łódek (mogąca pomieścić ok. 4 osób), posiada swoich lokalnych – najczęściej dwóch – wioślarzy (w większości wioślarek). Dla tych, którzy chcą poznać koloryt regionu na najsłynniejszym targu pływającym, powinni udać się do Cai Be. To tam znajduje się jeden z największych „rzecznych” rynków zbytu w delcie Mekongu. Można tam znaleźć nie tylko owoce, ale także tkaniny, artykuły gospodarstwa domowego, oczywiście świeże owoce lądowe, jak i morskie i wiele innych ciekawostek. Cơn Thơ to największe miasto w regionie Delty Mekongu, które jest również „gospodarzem” pływającego nocnego targu Cái Răng. Rynek jest otwarty już od 03:00 rano. Interesujący charakter kulturowy ma natomiast miasto Sóc Trăng, gdzie mieszka największa populacja Khmerów poza Kambodżą. Jak podają opisy warto odwiedzić to miejsce w okresie listopada lub grudnia, aby zobaczyć odbywający się wówczas festiwal kultury khmerskiej - Oc Om Boc.







Bez względu na to, jaki jest cel podróży każdego zapuszczającego się w Deltę Mekongu, warto dodać, że jest to faktycznie obszar cenny pod względem wieloaspektowego bogactwa: kulturowego, biologicznego, społecznego, przyrodniczego, historycznego,… Dlatego warto być świadomym stwierdzeń, a co ważne rzeczywistości głoszonej m.in. przez: Mekong River Commission For Sustainable Development (Komisję Zrównoważonego Rozwoju Rzeki Mekong), że całość dorzecza tak wielkiej rzeki to połączone ze sobą systemy społeczne i ekologiczne. Działania w jednej części systemu mogą wywierać istotny wpływ zarówno bezpośredni, jak i pośredni w innej części (innej płaszczyźnie) tego wielkiego systemu. Trzeba być świadomym, że oddziaływania te mogą być pozytywne lub negatywne, natychmiastowe lub opóźnione. Musi to oznaczać kompromisy związane z różnymi decyzjami np. dotyczącymi zagospodarowania terenu, rozwoju bazy np. turystycznej, powiększającej się infrastruktury. Stąd trzeba wypracowywać wspólne (międzynarodowe) rozwiązania uwzględniające różne konsekwencje dla różnych płaszczyzn. A aspektami potrzeb tych wspólnych działań są bez wątpienia obecne problemy Delty Mekongu związane ze zmianami klimatycznymi. Jednym z nich są powodzie, drugim zaś…susza. Powodzie wynikają ze wzrostu poziomu mórz, susze zaś spowodowane są sezonowymi spadkami opadów, a przecież region ten jest najbardziej produktywnym w rolnictwie i akwakulturze dla całego Wietnamu. Jak podaje Instytut Badań Zmian Klimatu Uniwersytetu Cần Thơ, badając możliwe konsekwencje zmian klimatu, przewidział, np. że do 2030 r. zostanie zalanych wiele prowincji w delcie. Jako przykład podawana jest miejscowość Can Tho, gdzie obecnie notuje się 72 zalane dni w ciągu roku, a w roku 2030 r. ma być 270 takich dni, zaś w 2050 r. – 365!? Bądźmy racjonalnymi optymistami, postępujmy rozważnie i mądrze, w myśl zasad zrównoważonego rozwoju, a nie będziemy musieli się spieszyć, aby zobaczyć ten ciekawy teren.